LỄ PHẬT

Hương Sơn là đất thờ Phật. Tu sĩ trông nom chùa là Hòa thượng hoặc Thượng tọa. Đạo Phật và ngôi chùa đã tiếp nhận những tín ngưỡng cổ của địa phương như tục sùng bái giới tự nhiên (thờ đá, tín ngưỡng phồn thực) tín ngưỡng tổ tiên, thờ các thần văn hóa, lịch sử, thần bản mệnh của làng, đạo Tứ Phủ. Cũng không loại trừ sự có mặt của Đạo giáo với biểu tượng phảng phất là con đường thoát tục. Chúng ta bắt gặp ở đây, chốn Phật tích Hương Sơn nhiều tôn giáo - tín ngưỡng quần tụ bên nhau như trong một gia đình sùng tín, lương thiện.

Đi lễ Phật không chỉ là dịp thưởng ngoạn cảnh thơ mộng của biết bao hình sông, thế núi, mà còn có cơ hội nhận biết nhiều công trình lớn nhỏ đặc sắc khác, đã trở thành di sản văn hóa dân tộc. Ngoài bức tượng đá Đức Phật Bà Quan Thế Âm tuyệt đẹp về nội dung và nghệ thuật điêu khắc ở động Hương Tích, cùng hệ thống tượng Phật ở nhà Tam Bảo chùa Ngoài; khách còn được chiêm ngưỡng 5 pho tượng bằng đá trắng trong động chùa Tiên. 

Đó là tượng Cửu Thiên huyền nữ (cao, chính giữa). Phía trước thấp hơn là Tượng Phạm Thiên, Đế Thích - lớp dưới ngoài cùng là Bồ Tát Văn Thù, Bồ Tát Phổ Hiền. Quả chuông đồng “Bảo Đài Hương Tích Sơn hồng chung” là cổ vật có niên đại rất sớm (1655). Qua những tấm bia, lịch sử hiển hiện ra - sự kiện và con người - những hoạt động văn hóa, tôn giáo, sự phát triển của nền văn minh dân tộc. Bia cổ nhất ở nơi đây là “Thiên Trù tự bi ký” được dựng năm 1686. 

Trẩy hội chùa Hương, xin đừng quên lưu giữ ít nhiều kỷ vật là đặc sản của hội: Cây gậy lụi leo núi, chiếc khánh vỏ trai buộc chỉ đỏ và túi mơ chín về làm quà (Nước mơ giải khát mùa hè là “tuyệt hảo”). Cũng đừng quên mớ rau sắng mang một phong vị đặc biệt Hương Sơn... Cái sảng khoái của cuộc trẩy hội chùa Hương không chỉ dừng ở chốn Phật đài hay bầu trời - cảnh Bụt, mà trước hết là do ở sự tiếp xúc - hòa nhập huyền diệu giữa con người trước thiên nhiên cao rộng. 

Đất - trời, sông - núi đẹp hơn nhờ tài sáng tạo hình tượng - trí tưởng tượng đầy lòng nhân ái của con người. Quan niệm lưỡng hợp biểu hiện ở thế đối ứng hai hiện tượng, hai phạm trù khác nhau mà bên nhau, làm cho cuộc hành trình về nơi thờ Phật dù có lúc vất vả vẫn đem lại sự cân bằng trong tâm thức và thể lực cho du khách: ngồi thuyền - leo núi; xuất thế (thư thái vào nơi thờ cúng) - nhập thế (lo chuyện ngày thường, cầu con, cầu của). 

Tổng thể thắng cảnh chùa Hương còn là biểu hiện của sự hòa hợp tự nhiên giữa tôn giáo và tín ngưỡng dân gian. Trẩy hội chùa Hương là hành động giải tỏa, hòa hợp giữa thực và mơ, tiên và tục - thực là nền tảng, mơ là ước vọng - trên cái nền mùa xuân tươi sáng mà con người Việt Nam chất phác, nhân ái thuở xưa cảm nhận hành động và trao truyền...