QUÁ TRÌNH GIAO TIẾP

Con người luôn sống trong các quan hệ xã hội đa dạng, phức tạp. Các quan hệ này tạo ra môi trường sống thường xuyên của mỗi cá nhân và ảnh hưởng đến sự hình thành, phát triển nhân cách của họ. Bước đầu tiên để hiểu được các mối quan hệ liên cá nhân vô cùng phức tạp, do đó chúng ta hãy bắt đầu làm quen với khái niệm quá trình giao tiếp. 

Giao tiếp là một quá trình truyền thông tin từ người gửi đến người nhận và ngược lại. Trong đó, thông tin được trao đổi giữa các cá nhân thông qua một hệ thống các biểu tượng, ký hiệu hoặc hành vi… Quá trình giao tiếp bị chi phối bởi vốn sống, vốn kinh nghiệm và những thói quen ứng xử của các cá nhân tham gia giao tiếp. 

 Thông điệp có thể được truyền đi bằng nhiều cách, như: nói, viết và các phương tiện phi ngôn ngữ (ánh mắt, nét mặt, cử chỉ, điệu bộ…). Việc tạo ra được một thông điệp ngắn gọn, rõ ràng, dễ hiểu… là rất quan trọng. 

Tuy nhiên, điều đó vẫn chưa đủ để đảm bảo cho quá trình giao tiếp diễn ra một cách có hiệu quả. Bởi nếu vì một lý do nào đó mà thông điệp chuyển tải không rõ ràng, không đầy đủ có thể dẫn đến những hiểu lầm tai hại nơi người nghe.

Về phía người nhận, khi nhận được thông điệp của người gửi, người nhận thông điệp sẽ giải mã thông điệp. Tuy nhiên, không phải bất cứ sự giải mã nào nơi người nhận cũng hoàn toàn chính xác giống như nội dung ý nghĩa mà người gửi muốn chuyển tải. Người nhận có thể chỉ hiểu được nội dung thông điệp ở phạm vi trình độ nhận thức của riêng họ. Có một điều rất đáng để chúng ta phải suy nghĩ. 

Đó là, trong cuộc sống mỗi chúng ta thường có khuynh hướng nhìn nhận, đánh giá mọi thứ theo “lăng kính chủ quan” của mình. Những nỗi niềm ao ước riêng tư, trạng thái tâm lý khi nhận thông điệp, những định kiến nặng nề của bản thân mình đã có sẵn từ trước đó, hoặc do bị chi phối bởi quyền lợi riêng… đều có thể ít nhiều ảnh hưởng đến cách chúng ta giải mã thông điệp của người gửi.

Tương tự, sự khác biệt về văn hóa, lối sống, quan niệm sống, định hướng giá trị… giữa người gửi và người nhận thông điệp, cũng ảnh hưởng đến cách giải mã thông điệp. Những điều này sẽ dẫn đến một thực tế là, có khi người nhận hiểu về nội dung thông điệp theo ý nghĩa hoàn toàn khác với ý định của người gửi. 

Trong trường hợp đó, những gì mà người nhận thông điệp hiểu được không phải là nội dung vốn có của người gửi, mà là do người nhận đã tái cấu trúc lại trong suy nghĩ của mình. 

Ngoài ra còn có rất nhiều yếu tố khác có thể tạo thuận lợi hoặc gây cản trở cho quá trình giao tiếp, thậm chí có khi còn làm sai lệch nội dung, ý nghĩa của thông điệp được truyền đi, chẳng hạn như các yếu tố từ môi trường, không gian diễn ra quá trình giao tiếp; kích thước căn phòng và cách bố trí các tiện nghi trong phòng; ánh sáng, nhiệt độ, âm thanh, tiếng ồn... Nhìn chung, khung cảnh diễn ra quá trình giao tiếp có ảnh hưởng rất nhiều đến quá trình giao tiếp và những người tham gia giao tiếp. 

Chúng ta cần nhận ra những yếu tố này để có thể gia tăng tối đa những thuận lợi, đồng thời hạn chế đến mức thấp nhất những ảnh hưởng tiêu cực đối với quá trình giao tiếp. 

Ngoài ra, khi quá trình giao tiếp diễn ra một cách gián tiếp, cả người gửi và người nhận thông điệp không đối mặt nhau, như trong những trường hợp thông điệp được người gửi chuyển tải đến người nhận thông qua điện thoại, thư từ, qua đài phát thanh, băng đĩa ghi âm, ghi hình… thì những hiểu biết thiếu chính xác, thậm chí cả những nhầm lẫn tai hại là điều rất dễ xảy ra. 

Chính vì vậy, tùy theo mục đích đề ra cho quá trình giao tiếp, chúng ta cần lựa chọn loại kênh truyền như thế nào để đảm bảo quá trình giao tiếp đạt được hiệu quả cao nhất. 

Cuối cùng, người nhận thông điệp sẽ trả lời người gửi bằng một thông tin phản hồi. Phản hồi bao gồm các thông điệp chứa đựng các phương tiện ngôn ngữ hoặc phi ngôn ngữ, cho phép đánh giá người nhận đã hiểu thông điệp như thế nào và ý kiến trả lời của họ như thế nào.

TUẤN NÂU